Katarakt Belirtileri Nelerdir? Nasıl Anlaşılır ve Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Katarakt belirtileri genellikle yavaş gelişir. Bulanık veya puslu görme, gece görüşünün zorlaşması, parlak ışıklarda kamaşma, ışıkların çevresinde haleler görülmesi, renklerin daha soluk algılanması ve gözlük numarasının daha sık değişmesi en sık fark edilen değişiklikler arasındadır.

Ancak erken dönem katarakt her zaman belirti vermeyebilir. Bu nedenle yalnızca şikâyetlere bakarak katarakt tanısı koymak mümkün değildir. Benzer görme değişiklikleri farklı göz hastalıklarında da ortaya çıkabilir. Kataraktın varlığı ve görmeyi ne ölçüde etkilediği kapsamlı bir göz muayenesiyle değerlendirilir.

Kataraktın İlk Belirtileri Nelerdir?

Kataraktın ilk belirtileri çoğunlukla görüntünün eskisi kadar net olmaması, düşük ışıkta görmenin zorlaşması ve parlak ışıkların daha rahatsız edici hale gelmesiyle fark edilir.

Bununla birlikte başlangıç dönemindeki katarakt bazı kişilerde hiçbir belirti oluşturmayabilir ve mercekteki bulanıklık rutin göz muayenesi sırasında fark edilebilir.

Katarakt, gözün normalde saydam olan doğal merceğinin bulanıklaşmasıdır. Merceğin saydamlığı azaldıkça ışığın göz içinde iletilmesi ve odaklanması etkilenebilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına katarakt tanısı anlamına gelmez. Kornea, retina, optik sinir veya kırma kusurlarıyla ilişkili farklı durumlar da benzer görme değişikliklerine neden olabilir.

Görmenizde yeni veya ilerleyici bir değişiklik fark ediyorsanız göz muayenesi planlayabilirsiniz.

Muayene Randevusu Oluştur

Katarakt Başlangıcı Nasıl Anlaşılır?

Başlangıç dönemindeki kataraktı kişinin yalnızca kendi belirtilerinden yola çıkarak kesin biçimde anlaması her zaman mümkün değildir.

Hafif bir puslanma, gece araç kullanırken farların daha fazla rahatsız etmesi, okumak için daha güçlü ışığa ihtiyaç duyulması veya gözlük numarasının değişmesi kataraktla ilişkili olabilir. Ancak aynı belirtiler farklı göz problemlerinde de görülebilir.

Bu nedenle evde uygulanarak katarakt tanısı koymayı sağlayan güvenilir tek bir test bulunmaz.

Katarakt genellikle yavaş ilerlediği için kişi zaman içerisinde değişen görme kalitesine alışabilir. Bu durum özellikle görüntü keskinliği, kontrast veya renk algısındaki azalmanın geç fark edilmesine neden olabilir.

Katarakt Görmeyi Nasıl Etkiler?

Katarakt yalnızca görme tablosundaki harflerin daha az görülmesine neden olmaz.

Kontrast algısı, gece görüşü, parlak ışıklara tolerans ve renklerin algılanması gibi günlük görme performansının farklı bileşenleri de etkilenebilir.

Örneğin gece araç kullanırken yol görülebiliyor olsa bile karşıdan gelen araçların farları normalden daha fazla dağılabilir veya kamaştırabilir.

Televizyon altyazılarının kenarları eskisi kadar keskin görünmeyebilir. Uzaktaki bir kişinin yüz ayrıntılarını seçmek zorlaşabilir veya loş ortamlarda nesneler arasındaki farkı algılamak daha güç hale gelebilir.

Okuma sırasında daha güçlü ışık ihtiyacının ortaya çıkması da bazı kişilerde görülebilir.

Renklerin daha mat, soluk veya sarımsı görünmesi mümkündür. Bu değişiklik yavaş geliştiğinde kişi renk algısındaki farkı hemen fark etmeyebilir.

Bu bulgulardan herhangi biri tek başına kataraktın ilerlediğini göstermez. Görme kalitesindeki değişikliğin kaynağı gözün farklı yapıları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Katarakt ile Göz Numarası Değişikliği Nasıl Ayrılır?

Katarakt ile gözlük numarasındaki değişiklik birbirinden tamamen bağımsız değildir.

Katarakt gözün doğal merceğinin optik özelliklerini değiştirebildiği için kişinin gözlük veya kontakt lens reçetesinde değişiklik meydana gelebilir. Bu nedenle erken dönemde yeni bir gözlük reçetesi bazı kişilerin daha net görmesine yardımcı olabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır:

Gözlük, göz merceğinde oluşan kataraktı ortadan kaldırmaz.

Yeni bir reçete kırma kusurunu daha iyi düzelterek görüntüyü netleştirebilir. Katarakt ilerlediğinde ise yalnızca gözlük numarasını değiştirmek; puslu görme, kamaşma veya kontrast kaybı gibi şikâyetleri yeterince gidermeyebilir.

Özellikle gözlük numarası kısa aralıklarla değiştiği halde görüntü kalitesi beklenen düzeyde düzelmiyorsa sorunun yalnızca miyopi, hipermetropi veya astigmat gibi bir kırma kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı değerlendirilmelidir.

Bu ayrımın kişinin kendi başına yapılması beklenmemelidir. Göz muayenesinde hem gözlük ihtiyacı hem doğal göz merceği hem de görmeyi etkileyebilecek diğer göz yapıları değerlendirilebilir.

Katarakt Teşhisi Nasıl Konur?

Katarakt tanısı yalnızca tek bir test sonucuna dayanmaz. Doğal göz merceğinin ve görme fonksiyonunun kapsamlı göz muayenesi içerisinde değerlendirilmesi gerekir.

Muayenenin kapsamı kişinin durumuna göre değişebilmekle birlikte şu değerlendirmeler yapılabilir:

• Görme keskinliği değerlendirmesi: Her gözün ne kadar net gördüğünü değerlendirmeye yardımcı olur.

• Refraksiyon değerlendirmesi: Görmenin uygun gözlük düzeltmesiyle ne ölçüde iyileştiği incelenebilir.

• Yarık lamba veya biyomikroskop muayenesi: Kornea, iris ve doğal göz merceğinin büyütülerek incelenmesini sağlar.

• Göz bebeği genişletilerek yapılan muayene: Retina ve optik sinir dahil olmak üzere gözün arka bölümünün değerlendirilmesine yardımcı olur.

Katarakt değerlendirmesinde yalnızca doğal mercekteki bulanıklığa bakılmaz. Retina ve optik sinir gibi görmeyi etkileyebilecek diğer yapıların da değerlendirilmesi önemlidir.

Çünkü görme azalmasının tamamı her zaman katarakta bağlı olmayabilir.

Katarakt Ne Zaman Ameliyat Edilir?

Katarakt ameliyatı için herkes açısından geçerli tek bir yaş, sabit bir “katarakt seviyesi” veya herkes için uygulanabilecek belirli bir görme keskinliği sınırı yoktur.

Ameliyat kararı;

• kataraktın görmeyi ne ölçüde etkilediği,

• kişinin günlük yaşamındaki görsel ihtiyaçları,

• mevcut göz sağlığı,

• cerrahinin beklenen yararları ve olası riskleri,

• kişinin beklentileri ve tercihleri

birlikte değerlendirilerek verilir.

Örneğin katarakt nedeniyle:

• okumak belirgin şekilde zorlaşıyorsa,

• gece veya gündüz güvenli araç kullanmak güçleşiyorsa,

• iş için gerekli görsel görevler yerine getirilemiyorsa,

• televizyon izlemek veya yakın çalışma zorlaşıyorsa,

• bağımsız günlük aktiviteler giderek daha fazla etkileniyorsa,

cerrahi seçeneği daha ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.

Buna karşılık göz muayenesinde katarakt görülmesi, kişinin mutlaka hemen ameliyat olması gerektiği anlamına gelmez.

Erken dönemde bazı kişiler yeni bir gözlük reçetesi, daha uygun aydınlatma ve görsel koşulların düzenlenmesiyle günlük aktivitelerini sürdürebilir.

Ameliyat zamanlaması yalnızca “katarakt ne kadar ilerledi?” sorusuna göre değil, kataraktın kişinin fonksiyonel görmesini ve günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğiyle birlikte muayene bulguları değerlendirilerek belirlenmelidir.

Katarakt İlerlediği Nasıl Anlaşılır?

Katarakt çoğunlukla zaman içinde yavaş ilerler.

Görme bulanıklığının artması, gece görüşünün giderek zorlaşması, ışıklardaki kamaşmanın daha belirgin hale gelmesi veya günlük aktivitelerin eskisine göre daha fazla etkilenmesi kataraktın görme üzerindeki etkisinin arttığını düşündürebilir.

Ancak yalnızca şikâyetlerin şiddetine bakarak kataraktın bir “evresini” belirlemek doğru değildir.

Bir kişinin görme keskinliği ölçümünde sonuç görece iyi olsa bile özellikle gece kamaşması günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyebilir. Başka bir kişide ise mercekte belirgin bulanıklık bulunmasına rağmen günlük görsel ihtiyaçlar daha az etkilenmiş olabilir.

Bu nedenle takip sırasında yalnızca “katarakt büyüdü mü?” sorusuna odaklanılmaz.

Daha önemli soru şudur:

Görmedeki değişiklik günlük yaşamınızı ne ölçüde etkiliyor ve bu değişikliğin katarakttan kaynaklandığı göz muayenesinde doğrulanabiliyor mu?

Katarakt İlerlerse Ne Olur?

Katarakt ilerledikçe doğal göz merceğindeki bulanıklık görmeyi daha fazla etkileyebilir.

Bulanık görme, kontrast azalması, gece görüşünde güçlük ve günlük aktivitelerde yaşanan görsel problemler zaman içerisinde artabilir.

Ancak kataraktın ilerleme hızı herkeste aynı değildir.

Günlük yaşam üzerindeki etkisi arttığında gözlük numarasının değiştirilmesi veya daha güçlü aydınlatma gibi yöntemler yeterli olmayabilir.

Kataraktı ortadan kaldıran tedavi cerrahidir. Katarakt ameliyatında bulanıklaşmış doğal göz merceği çıkarılır ve yerine yapay bir göz içi lensi yerleştirilir.

Ameliyatın ne zaman yapılmasının uygun olduğu ise kişinin muayene bulguları, görsel ihtiyaçları ve göz sağlığı birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Ani Görme Kaybı Katarakt Belirtisi midir?

Ani görme kaybı kataraktın tipik ilerleme biçimi değildir.

Katarakt belirtileri çoğunlukla yavaş gelişir. Görmenin bir anda belirgin şekilde azalması veya aniden ortaya çıkan bazı görsel belirtiler farklı ve kimi zaman acil değerlendirme gerektiren göz hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

Hangi Belirtilerde Acil Değerlendirme Gerekebilir?

Aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa durumu yalnızca “katarakt ilerledi” şeklinde değerlendirerek rutin kontrolü beklemek doğru değildir:

• görmenin aniden belirgin biçimde azalması,

• birden çok yeni uçuşan nokta veya cismin aniden görülmeye başlanması,

• yeni başlayan ışık çakmaları,

• görüş alanında perde veya koyu gölge hissi,

• ciddi göz ağrısıyla birlikte görme değişikliği,

• belirgin kızarıklıkla birlikte ani görme problemi.

Özellikle aniden başlayan yoğun uçuşmalar, ışık çakmaları ve görüş alanında perde veya gölge hissi retina yırtığı ya da retina dekolmanı gibi hızlı değerlendirme gerektiren durumlarda görülebilir.

Şiddetli göz ağrısı, kızarıklık ve ani bulanık görme de bazı akut göz problemlerinde ortaya çıkabilir.

Buradaki önemli ayrım, genellikle yavaş gelişen katarakt belirtileri ile aniden ortaya çıkan görme değişikliklerini birbirinden ayırmaktır.

Katarakt Muayenesinde Neler Değerlendirilir?

Katarakt muayenesinin amacı yalnızca “katarakt var mı?” sorusuna yanıt vermek değildir.

Muayenede aynı zamanda kişinin görme şikâyetlerinin kataraktla ne ölçüde açıklanabildiği ve görmeyi etkileyebilecek başka bir göz hastalığının bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Görme keskinliği ve mevcut gözlük düzeltmesi kontrol edilebilir. Yarık lamba mikroskobuyla kornea, iris ve doğal göz merceği incelenebilir. Gerekli durumlarda göz bebeğinin genişletilmesiyle retina ve optik sinir değerlendirilebilir.

Bu değerlendirme önemlidir; çünkü görme azalmasının bir bölümü katarakta, başka bir bölümü ise retina, kornea veya optik sinirle ilişkili farklı bir duruma bağlı olabilir.

Böyle bir durumda yalnızca kataraktın varlığına bakarak ameliyat sonrasında elde edilecek görme düzeyi hakkında kesin sonuç çıkarmak doğru olmaz.

Cerrahi planlanması halinde ameliyatta kullanılacak göz içi lensinin hesaplanması için biyometri ve gerekli görülen diğer ölçümler de yapılabilir. Kornea eğriliğinin değerlendirilmesinde keratometri gibi ölçümlerden yararlanılabilir.

Kaynaklar

• National Eye Institute (NEI) — Cataracts
  https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/cataracts

• National Eye Institute (NEI) — Cataract Surgery
  https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/cataracts/cataract-surgery

• American Academy of Ophthalmology — What Are Cataracts?
  https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-cataracts

• NHS — Cataracts in Adults
  https://www.nhs.uk/conditions/cataracts-age-related/

• NICE — Cataracts in Adults: Management, NG77
  https://www.nice.org.uk/guidance/ng77

• National Eye Institute — Retinal Detachment
  https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/retinal-detachment

• NHS — Cataract Surgery
  https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/cataract-surgery/